Możesz uchronić swoje dziecko przed rakiem

Wyobraź sobie, że możesz ochronić swoje dziecko przed jednym z najgroźniejszych nowotworów, zanim jeszcze pojawią się pierwsze objawy. Bez bólu, bez ryzyka, bez kosztów. Wirus HPV jest odpowiedzialny za większość przypadków raka szyjki macicy, ale także za nowotwory gardła, odbytu i prącia. Dobra wiadomość? Możemy im zapobiec – dzięki szczepieniu.

Rodzice codziennie podejmują decyzje, które mają wpływ na przyszłość ich dzieci. Ta jest jedną z najważniejszych – bo dotyczy zdrowia i życia. Warto wiedzieć, dlaczego szczepienie przeciw HPV to nie tylko medyczna rekomendacja, ale wyraz troski i miłości.

HPV – cichy wróg, którego możemy pokonać

Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) to jedna z najczęstszych infekcji przenoszonych drogą płciową na świecie. Statystyki są niepokojące – szacuje się, że około 80% aktywnych seksualnie osób zetknie się z tym wirusem w ciągu swojego życia. Z ponad 200 typów HPV, około 40 może zakażać okolice narządów płciowych.

Większość zakażeń HPV ustępuje samoistnie w ciągu 1–2 lat. Niestety, niektóre typy wirusa – szczególnie HPV 16 i 18 – mogą prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych:

• Odpowiadają za prawie 100% przypadków raka szyjki macicy.
• Wywołują znaczną część przypadków raka pochwy, sromu, odbytu i penisa.
• Przyczyniają się do rozwoju nowotworów jamy ustnej i gardła.
• Powodują bolesne brodawki narządów płciowych (kłykciny kończyste).

Szczepionka przeciwko HPV to skuteczna tarcza ochronna, która może zapobiec tym zagrożeniom.

Poznaj program bezpłatnych szczepień w Polsce

Od 1 czerwca 2023 roku w Polsce funkcjonuje program bezpłatnych szczepień przeciwko HPV, który jest częścią Narodowej Strategii Onkologicznej 2020–2030. To dobra wiadomość dla rodziców i ich dzieci.
Obecnie (od 1 września 2024 r.) program obejmuje wszystkie dzieci po ukończeniu 9. roku życia do ukończenia 14. roku życia – zarówno dziewczynki, jak i chłopców.

Jak wygląda schemat szczepienia

Szczepienie odbywa się schematem dwudawkowym dla tej grupy wiekowej, z przerwą 6–12 miesięcy między dawkam Szczepionkę podaje się domięśniowo, najczęściej w ramię.

W ramach programu szczepienia są dostępne:

• W przychodniach POZ (podstawowej opieki zdrowotnej).
• Od września 2024 roku również na terenie szkół (przy współpracy przychodni z dyrekcją szkoły).

Możliwość szczepień w szkołach to duże ułatwienie, które ma zwiększyć dostępność programu i poprawić wyszczepialność. Oczywiście rodzice muszą wyrazić zgodę.

W ramach programu bezpłatnych szczepień dostępne są dwie szczepionki. Co ważne – rodzice mogą wybrać, którą szczepionkę podać dziecku.

Szczepionka dwuwalentna (Cervarix) – chroni przed dwoma najważniejszymi onkogennymi typami HPV: 16 i 18, które odpowiadają za około 70% przypadków raka szyjki macicy.

Szczepionka dziewięciowalentna (Gardasil 9) – zapewnia szerszą ochronę, ponieważ zabezpiecza aż przed dziewięcioma typami HPV. Poza ochroną przed tymi samymi dwoma typami, co Cervarix, chroni również przed dodatkowymi typami wirusa HPV, które też mogą powodować raka (co pozwala zapobiegać 90% przypadków raka szyjki macicy) oraz przed typami powodującymi brodawki narządów płciowych (typy 6 i 11).

Polska na tle Europy – gdzie jesteśmy?

Programy szczepień przeciwko HPV funkcjonują w większości krajów europejskich od wielu lat. Polska dołączyła do nich stosunkowo późno – dopiero w 2023 roku. Do 2019 roku byliśmy jedynym krajem UE (oprócz niewielkiego Liechtensteinu), który nie miał powszechnego programu szczepień dziewcząt.

Poziom wyszczepienia w naszym kraju rośnie, ale wciąż jest niższy niż w krajach z ugruntowanymi programami:

• Przed wprowadzeniem programu publicznego wyszczepialność wynosiła zaledwie około 7% nastolatków.
• Pod koniec 2023 roku zaszczepiono około 18,3% populacji kwalifikującej się w rocznikach 2010-2011.
• Dla porównania: w krajach takich jak Belgia wyszczepialność sięga około 90%, w Hiszpanii – około 80%.

Co ciekawe, badania z 2023 roku pokazują, że ponad 63% polskich rodziców deklaruje chęć zaszczepienia swoich dzieci przeciw HPV – to znacznie więcej niż jeszcze kilka lat temu. Świadomość społeczna rośnie, co daje nadzieję na poprawę statystyk w najbliższych latach.

7 ciekawych faktów o HPV

1. Nagroda Nobla za badania nad HPV. Twórca podstaw pod szczepionkę, prof. Harald zur Hausen, otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny za odkrycie związku między HPV a rakiem szyjki macicy.
2. Potwierdzona skuteczność. Po ponad 15 latach stosowania szczepionek HPV na świecie zaobserwowano ponad 90% spadek częstości infekcji HPV oraz około 90% redukcję zachorowań na brodawki genitalne wśród młodych osób zaszczepionych.
3. Długotrwała ochrona. Badania wykazują, że szczepionka zapewnia ochronę przez co najmniej 10-12 lat, a prawdopodobnie znacznie dłużej.
4. Perspektywa eliminacji raka szyjki macicy. Dzięki szczepieniom Australia prognozuje całkowitą eliminację raka szyjki macicy jako problemu zdrowia publicznego do 2035 roku.
5. Bezpieczna szczepionka. Od czasu wprowadzenia szczepionki podano już ponad 72 miliony dawek na świecie, a systemy monitorowania potwierdzają jej bezpieczeństwo.
6. Cel WHO: 90-70-90. Światowa Organizacja Zdrowia ustanowiła cel dla eliminacji raka szyjki macicy: 90% dziewcząt zaszczepionych do 15 lat, 70% kobiet przebadanych cytologicznie i 90% chorych leczonych.
7. Ochrona wykraczająca poza raka. Oprócz ochrony przed nowotworami, szczepionka przeciwko HPV chroni również przed kłykcinami kończystymi (brodawkami narządów płciowych), które są powszechne i trudne w leczeniu.

Jak zaszczepić dziecko? Praktyczny przewodnik krok po kroku

1. Skontaktuj się z lekarzem POZ (pediatrą lub lekarzem rodzinnym).
2. Umów wizytę kwalifikacyjną, podczas której lekarz oceni, czy nie ma przeciwwskazań do szczepienia.
3. Otrzymaj skierowanie na szczepienie.
4. Umów termin szczepienia w gabinecie zabiegowym przychodni lub dowiedz się o możliwości zaszczepienia w szkole.
5. Pamiętaj o drugiej dawce po 6-12 miesiącach.

Dzięki elektronicznemu systemowi ewidencji (e-Karta Szczepień) informacje o szczepieniu są zapisywane w systemie i łatwo dostępne dla lekarzy.

Artykuł opracowany na podstawie najnowszych danych Ministerstwa Zdrowia, Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH oraz publikacji naukowych (stan na kwiecień 2025).